آب سیاه یا گلوکوم چیست ؟

تعریف 1 :

به گروهی از بیماری‌های چشمی گفته می‌شود که در آن عصب بینایی دچار آسیب می‌شود.میزان دیدی که در اثر آب سیاه از بین می‌رود غیرقابل برگشت است. ولی با تشخیص زودرس، پی‌گیری دقیق و استفاده منظم از داروهای تجویز شده می‌توان از آسیب بیش‌تر جلوگیری کرد. عصب بینایی معمولاً به دلیل افزایش فشار چشم آسیب می‌بیند. در اثر فشار تعدادی از رشته‌های عصبی از بین می‌رود و در نتیجه کاهش بینایی اتفاق می‌افتد. اولین مناطق درگیر مناطق محیطی بینایی می‌باشند.اگر آب‌سیاه تشخیص داده نشود و یا درمان نشود باعث از دست رفتن دائمی دید محیطی می‌شود. متاسفانه در بسیاری از موارد این بیماری علائم ندارد و دید بیمار خوب می‌باشد و چون به تدریج میدان بینایی از دست می‌رود بیمار متوجه نمی‌شود. در نهایت با از دست رفتن دید مرکزی باعث کوری کامل می‌گردد. اگر تعادل ترشح مایع داخل چشم و خروج آن بهم بخورد در نتیجه فشار چشم بالا می‌رود.

تعریف 2 :

گلوكوم (Glaucoma) یا بیماری آب سیاه به معنای بالارفتن فشار داخل چشم می باشد كه می تواند سبب آسیب عصب بینایی و در نتیجه كوری دائمی شود. باید دانست که بعضی از انواع بیماری آب سیاه می تواند تا مراحل انتهایی بیماری هیچ علامتی نداشته باشد و هنگامی فرد متوجه بیماری خود می گردد که بسیاری از رشته های عصب بینایی وی از بین رفته و دید بشدت و بطور غیر قابل برگشت افت کرده است. بنابراین تشخیص زودرس آب سیاه و شروع درمان به موقع؛ کلید اصلی در پیشگیری از پیشرفت بیماری و كاهش دید بیمار خواهد بود.

در چشم دائما مایع شفافی ترشح می گردد که به آن زلالیه می گویند و این مایع از محلی كه زاویه (محل تلاقی قرنیه با عنبیه) نامیده می شود؛ خارج می گردد. اگر بدلیلی انسداد یا مانعی بر سر راه خروج این مایع در چشم ایجاد گردد و زلالیه نتواند براحتی از چشم خارج گردد؛ در اینصورت فشار داخل چشم بالا می رود.

دانشنامه ویکیپدیا :

آب‌سیاه یا گلوکوم (به انگلیسی: glaucoma) اصطلاحی برای توصیف گروهی از اختلالات چشمی با علت‌های متفاوت ولی اثری بالینی و مشترک بر روی چشم و عصب بینایی و وابسته به فشار داخل چشمی است.

لذا این مشکل می‌تواند به بینایی چشم آسیب برساند که غیرقابل برگشت است و در صورت عدم معالجه سبب کوری می‌شود. به زبانی ساده علت آن افزایش شدید فشار زلالیه یا همان ماده درون چشم است. به‌طور کلی اشکال در خروج این مایع از منافذ بسیار کوچکی در پیرامون عنبیه (دایره رنگی چشم) است. در برخی موارد به‌طور مادرزادی منافذ تنگ هستند. در موارد دیگر جلو آمدن عنبیه یا مسدود شدن این منافذ با رنگدانه‌های عنبیه یا یاخته‌های خون پس از خونریزی داخل چشم مسیر تخلیه مایع داخل چشم تقریباً مسدود می‌شود.

گلوکوم را به عنوان دزد بینایی می‌شناسند زیرا بدون علائم است و شخص در طول عمر خود از آن آگاه نمی‌شود.

این بیماری دارای انواع زیر است:

گلوکوم زاویه باز: حدود ۹۰درصد موارد گلوکوم در ایالات متحده است. نشانه و علائم ناگهانی و حاد ندارد و بدون درد است. تنها علائم به تدریج پیشرونده در آن، کاهش میدان بینایی و تغییرات عصب بینایی است.

گلوکوم زاویه بسته: کمتر از ۱۰درصد موارد گلوکوم در ایالات متحده، اما بیش از نیمی از موارد گلوکوم در کشورهای دیگر به ویژه کشورهای آسیایی است. حدود ده درصد از بیماران زاویه بسته با حملات و بحران حاد ازجمله درد ناگهانی چشم، دیدن هاله در اطراف چراغ‌ها، قرمزی چشم، فشار داخل چشم بسیار بالا (بیش‌از ۳۰ میلی‌متر جیوه)، تهوع و استفراغ، کاهش ناگهانی دید و مردمک گشاد شده همراه است. همچنین در برخی موارد مردمک بیضی شکل دیده می‌شود. گلوکوما زاویه بسته، یک موقعیت اورژانس است.

آب سیاه و ساختمان چشم:

برای فهمیدن اینکه چرا آب سیاه ایجاد می شود شما باید نکاتی در رابطه با ساختمان چشم و چگونگی حرکت مایعات در چشم را بدانید.

مایع داخل چشمی توسط جسم مژگانی (cilliary body) تولید می شود. اینها ساختمان کوچک و حلقوی هستند که در پشت عنبیه چشم قراردارند.

این مایع که زلالیه نامیده می شود از پشت عنبیه و از میان مردمک یا سوراخ وسط عنبیه به جلو جریان می یابد و اتاق قدامی که فضای میان پشت قرنیه و جلوی عنبیه است را پر می کند.

مایع زلالیه از میان ساختمانی که فیلتر زاویه نامیده می شود از چشم خارج می گردد. این زاویه ساختمان درون اتاق قدامی و حد فاصل عنبیه و قرنیه محیطی می باشد.

زلالیه از میان این زاویه و صلبیه (قسمت سفید چشم) فیلتر شده و به شبکه ی عروقی بیرون چشم می پیوندد. هر اختلالی در این گردش مایع زلالیه میتواند باعث افزایش فشار داخل چشمی شود.

بسته به اندازه زاویه چشم، نوع زاویه باز و بسته (باریک) مشخص می شود، باریک بودن این زاویه باعث می شود که عبور مایع زلالیه از میان آن دشوارتر باشد. یک زاویه باز هم می تواند باعث تاخیر خروج زلالیه گردد اگر ساختمان زاویه در درون چشم مشکل داشته باشد.

عواقب مورد انتظار

درمان آب سیاه چشم تا آخر عمر باید ادامه یابد. اگر آب سیاه به موقع تحت درمان قرار گیرد، اشکال دایمی در بینایی به وجود نمی‌آید. توجه داشته باشید که در این بیماری دید مرکزی تا مرحله آخر بیماری وجود خواهد داشت و هیچگونه اختلالی در دید مرکزی ایجاد نخواهد شد.

درمان

این بیماری را نمی‌توان درمان قطعی کرد، اما علائم آن را می‌توان کنترل نمود. در اکثر اوقات می‌توان فشار چشم را با دارو تا حدی پایین آورد که از آسیب به عصب چشمی و از دست دادن احتمالی بینایی در آینده جلوگیری شود. استفاده از داروهای موضعی (تجویز قطره چشم) شایع‌ترین درمان برای ابتلا به گلوکوم زودرس است. هدف از استفاده آن‌ها، کاهش IOP برای جلوگیری از کاهش بینایی است. به‌طور کلی داروهای مورد استفاده در بیماری گلوکوم به ۲ روش فشار داخل چشمی (IOP) را کاهش می‌هند: کاهش تولید زلالیه یا افزایش خروج زلالیه از چشم.

۱- کاهنده‌های تولید و ترشح زلالیه: شامل دسته آگونیست‌های آلفا-آدرنرژیک (از جمله آپراکلونیدین، بریمونیدین، اپی نفرین و…) دسته بلوک کننده‌های گیرنده بتاآدرنرژیک (ازجمله تیمولول و بتاکسولول) و دسته داروهای مهارکننده کربنیک انهیدراز (ازجمله استازولامید و دورزولامید) می‌باشند.

۲- افزاینده‌های خروج زلالیه: شامل دسته کولینرژیکها (از جمله پیلوکارپین)، دسته پروستاگلندینها (از جمله لاتانوپروست) و دسته داروهای اُسموتیک (گلیسرین و مانیتول) می‌باشند.

داروهای ادرارآور (دیورتیک) برای کاهش تولید و در نتیجه کاهش تجمع مایع در چشم استفاده می‌شوند.

از داروهای مورد استفاده در درمان فشار خون بالا نیز برای درمان گلوکوم (بدون آسیب عصب بینایی یا از بین رفتن بینایی) استفاده می‌شود تا از بروز گلوکوم جلوگیری شود.

هرکدام از داروهای نامبرده شده ممکن است به تنهایی یا در ترکیب با یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند.

جراحی

در صورتی که با قطره‌های چشمی نتوان بیماری را کنترل نمود، می‌توان از جراحی با لیزر یا جراحی با برش (جراحی انسزیونال) کمک گرفت.

پیشگیری

تمامی افراد باید از چشم پزشک خود بخواهند تا در هر بار معاینه چشم، فشار چشم را نیز اندازه بگیرد و پس از ۴۰ سالگی باید حداقل سالی یک بار معاینه چشم انجام شود. در صورت بروز هرگونه تغییر در بینایی باید به چشم‌پزشک مراجعه شود.

معاینات چشم از جمله آزمون میدان دید، تونومتری یا فشارسنجی (اندازه‌گیری فشار درون کره چشم) و افتالموسکوپی (مشاهدهٔ پشت چشم).

یوگا به عنوان ورزشی که گفته می‌شود بدن را با ذهن و تنفس هماهنگ می‌کند، طرفدارانی دارد اما نتایج یک مطالعه جدید نشان می‌دهد که برخی حرکات آن موجب افزایش فشار چشم می‌شود و برای مبتلایان به گلوکوم (آب سیاه) خطرناک است.